Open source is geen Kaboutertjeswerk
open source publieke sector digital commons
1 september 2025
Steeds meer overheden stappen over op open source. Dat klinkt vooruitstrevend: bestaande open source software gebruiken, of nieuwe software laten ontwikkelen en die ook open source beschikbaar maken. Maar vaak sluipt er een misvatting in het denken.
In de hoofden van bestuurders leeft soms het beeld van een “open source community” als een diffuse groep developers die vanuit hun zolderkamer gratis software maken en onderhouden. Dat beeld klopt half–sommige projecten die hun oorsprong vinden in academische of persoonlijke passie, zoals wetenschappelijke tools of tools voor creativiteit, kennen een actieve community van gebruikers die ook proactief bijdragen aan de ontwikkeling: gebruiker-ontwikkelaars of prosumers. Maar het is een vergissing om te denken dat dit universeel geldt en automatisch gebeurt.
Als een overheid open source software bouwt of laat bouwen, ontstaat er niet vanzelf een leger vrijwilligers in de buitenwereld dat de code onderhoudt. Er komen geen kaboutertjes langs. De overheidsorganisatie is namelijk zelf die gebruiker-ontwikkelaar, of zou dat moeten zijn. Onderhoud en doorontwikkeling moeten dus ook door die overheid zelf worden gedaan–met eigen developers of ingehuurde expertise, en door samenwerkingen op te zoeken met andere organisaties die ook prosumer willen worden.
Het denken moet daarom kantelen: niet zoeken naar “open source communities” in de hoop dat je onderhoud van je brouwsels daar kunt uitbesteden, maar zelf organiseren van een community van prosumer-organisaties. Pas dan komt de belofte van open source–gedeelde kosten, gedeelde kennis, gedeelde innovatie–echt tot leven.
Andere aantekeningen
Ik wil geen 'clean desk'. Ik wil samenwerken.
30 januari 2026
Op veel plekken geldt een clean desk policy. Onder het mom van de flexibele werkplek worden gebouwen er volledig op ingericht: lege bureaus, lockers, generieke stoelen, en vooral niks op muren of ramen. Dat lijkt onschuldig. Efficiënt zelfs. Maar het heeft structurele effecten op hoe werk wordt gedaan en ervaren, en ook vooral op hoe samenwerken werkt (of beter: niet werkt).
Designathon Feedback Overheid
10 november 2023
Donderdag 9 en vrijdag 10 november 2023 was er de Hackathon/Designathon "Feedback Overheid" bij Waag en Datalab Amsterdam. Ons team van 4 designers, "FB&4th" (Feedback and Forth), werkte aan het concept "De Feedbak".
Alternatieve Software
10 april 2024
Alternatieve software en services voor een open samenleving.