Open source is geen Kaboutertjeswerk
open source publieke sector digital commons
1 september 2025
Steeds meer overheden stappen over op open source. Dat klinkt vooruitstrevend: bestaande open source software gebruiken, of nieuwe software laten ontwikkelen en die ook open source beschikbaar maken. Maar vaak sluipt er een misvatting in het denken.
In de hoofden van bestuurders leeft soms het beeld van een “open source community” als een diffuse groep developers die vanuit hun zolderkamer gratis software maken en onderhouden. Dat beeld klopt half–sommige projecten die hun oorsprong vinden in academische of persoonlijke passie, zoals wetenschappelijke tools of tools voor creativiteit, kennen een actieve community van gebruikers die ook proactief bijdragen aan de ontwikkeling: gebruiker-ontwikkelaars of prosumers. Maar het is een vergissing om te denken dat dit universeel geldt en automatisch gebeurt.
Als een overheid open source software bouwt of laat bouwen, ontstaat er niet vanzelf een leger vrijwilligers in de buitenwereld dat de code onderhoudt. Er komen geen kaboutertjes langs. De overheidsorganisatie is namelijk zelf die gebruiker-ontwikkelaar, of zou dat moeten zijn. Onderhoud en doorontwikkeling moeten dus ook door die overheid zelf worden gedaan–met eigen developers of ingehuurde expertise, en door samenwerkingen op te zoeken met andere organisaties die ook prosumer willen worden.
Het denken moet daarom kantelen: niet zoeken naar “open source communities” in de hoop dat je onderhoud van je brouwsels daar kunt uitbesteden, maar zelf organiseren van een community van prosumer-organisaties. Pas dan komt de belofte van open source–gedeelde kosten, gedeelde kennis, gedeelde innovatie–echt tot leven.
Andere aantekeningen
Unstoppable brainstormer
10 februari 2021
In zijn TED talk "ADHD sucks, but not really" beschrijft Salif Mahamane hoe hij zijn hele leven te horen krijgt wat er allemaal mis met hem is, als hij weer eens niet oplet. En hoe hij wordt weggezet alsof hij niet normaal is.
Zo denkt Amsterdam vanuit de eindgebruiker
22 januari 2018
Overheden willen de burger graag meer centraal zetten. IT speelt daar een belangrijke rol in. De gemeente Amsterdam hanteert hiervoor een eigen ontwikkelde FIXX-methode.
Designathon Feedback Overheid
10 november 2023
Donderdag 9 en vrijdag 10 november 2023 was er de Hackathon/Designathon "Feedback Overheid" bij Waag en Datalab Amsterdam. Ons team van 4 designers, "FB&4th" (Feedback and Forth), werkte aan het concept "De Feedbak".