Open source is geen Kaboutertjeswerk
open source publieke sector digital commons
1 september 2025
Steeds meer overheden stappen over op open source. Dat klinkt vooruitstrevend: bestaande open source software gebruiken, of nieuwe software laten ontwikkelen en die ook open source beschikbaar maken. Maar vaak sluipt er een misvatting in het denken.
In de hoofden van bestuurders leeft soms het beeld van een “open source community” als een diffuse groep developers die vanuit hun zolderkamer gratis software maken en onderhouden. Dat beeld klopt half–sommige projecten die hun oorsprong vinden in academische of persoonlijke passie, zoals wetenschappelijke tools of tools voor creativiteit, kennen een actieve community van gebruikers die ook proactief bijdragen aan de ontwikkeling: gebruiker-ontwikkelaars of prosumers. Maar het is een vergissing om te denken dat dit universeel geldt en automatisch gebeurt.
Als een overheid open source software bouwt of laat bouwen, ontstaat er niet vanzelf een leger vrijwilligers in de buitenwereld dat de code onderhoudt. Er komen geen kaboutertjes langs. De overheidsorganisatie is namelijk zelf die gebruiker-ontwikkelaar, of zou dat moeten zijn. Onderhoud en doorontwikkeling moeten dus ook door die overheid zelf worden gedaan–met eigen developers of ingehuurde expertise, en door samenwerkingen op te zoeken met andere organisaties die ook prosumer willen worden.
Het denken moet daarom kantelen: niet zoeken naar “open source communities” in de hoop dat je onderhoud van je brouwsels daar kunt uitbesteden, maar zelf organiseren van een community van prosumer-organisaties. Pas dan komt de belofte van open source–gedeelde kosten, gedeelde kennis, gedeelde innovatie–echt tot leven.
Andere aantekeningen
Single Point of Failure
31 augustus 2025
We vrezen vaak het single point of failure — één plek waar alles kan vastlopen of lekken. Maar juist daar zit ook de sleutel: één plek om te sturen, te beveiligen en fouten te herstellen. Of het nu gaat om een AI-gateway die digitale autonomie waarborgt, of een centraal administratiekantoor voor medisch onderzoek dat privacy en toestemming strak beheert: kwetsbaarheid en mitigatie vallen samen. De crux is niet óf je centraliseert, maar hóe je dat ene punt zo inricht dat het een bron van vertrouwen wordt.
Het gevaar van priming
25 januari 2021
Zojuist een erg interessante sessie gehad over de mogelijkheid om een "algoritmeregister" te introduceren. Iedereen heeft daar wel iets van een beeld bij, maar bij nadere verkenning blijkt al snel: wat zit er nou eigenlijk in een "register", en wat valt er eigenlijk allemaal onder de noemer "algoritmes". Op die manier wordt het verzinnen van een oplossing een soort taalfilosofische exercitie.
De vijf F-strategieën voor Digitale Autonomie
7 november 2024
Welke strategieën kan de overheid ontwikkelen om de (digitale) autonomie van zowel overheid als samenleving te waarborgen? In dit artikel een voorzet in de form van vijf F-woorden.